(Illustrasjonsfoto: colourbox.com)

”Fjernsynet preikar som sekulære lekpredikantar”, uttalte leiaren i den spanske evangeliske alliansen, Pablo Martinez, i eit foredrag på konferansen European Leadership Forum i Ungarn sist i mai. Deltakarane kom frå 40 land, men uansett nasjonalitet var det grunn for gjenkjenning då den erfarne psykiateren og sjelesørgjaren haldt fram med fylgjande døme på ei typisk preike: ”For å kunne vere tru mot deg sjølv, må du nokre gonger vere trulaus…” Den same egoismen og radikale individualismen som gjennomsyrer så mange av forteljingane me møter i mediemylderet her heime, utfordrar kristne over heile Europa. 

Rettane mine
Martinez tok utgangspunkt i samtida si sterke vektlegging av enkeltindividet sine rettar. ”Meg og mitt” står i sentrum, og dermed er det ikkje å undrast over at relasjonar ofte er så overflatiske og prega av truløyse. Som talande illustrasjon på individualismen, brukte Martinez ein trekant med nettopp ”ego” i midten og med retten til å vere lukkeleg, til å velge og til å vere meg sjølv som dei tre hjørna.

Retten til å vere lukkeleg
Dei sekulære lekpredikantane har folkeleg appell og spelar på vårt naturlege ønske om å oppleve lukke. Men i dei mange preikene deira møter me ei misforstått halding til kva lukke er. Ein klar illustrasjon på korleis hedonismen viser seg i dag, finn me t.d. hjå Susan i serien Frustrerte Fruer. Nytinga er nå kopla med ei stendig jakt på ”den ultimate lukkekjensla” – ei kjensle som skal vere fri frå eitkvart problem og eikvar smerte. I jakta på ei slik lukke kan alt rettferdiggjerast, frå lukkepillar til aktiv dødshjelp. 

Retten til å velge
Med retten til å vere lukkeleg, fylgjer naturleg retten til å velge det som oppleves godt for meg – og til å velge på nytt der det er ynskjeleg og mogleg. Relativismen rår og mangelen på forplikting er påtakeleg, ikkje minst i personlege relasjonar. Nyttemoralen har vorte individualisert og er knytt til ei pragmatisk grunnhaldning. Eg har rett til å velge det som gir meg mest mogleg lukke i einkvar samanheng, utan omsyn til om eg brukar andre menneske som middel for å nå målet. Den ferske filmen Duplicity viser noko av dette, idet to menneske utnyttar og bedrar kvarandre for nettopp å oppnå sine ønske.

Retten til å vere meg sjølv
Eigenkjærleiken og truskapen mot meg sjølv vert det aller viktigaste i ei slik tilnærming til livet. Eit blikk på Vesten frå 1950-talet til i dag, viser ei tankevekkande utvikling frå truskap mot menneskeheita i stort til eit stendig snevrare fokus fram mot samtida sin egoisme. ”Er kjærleik det å vere meir oppteken av han og hans behov enn av meg og mitt?” spør Samantha i filmen Sex and the City. Til partnaren seier ho ”Eg elskar deg, men eg elskar meg sjølv meir”. Med egoet i sentrum, vert alle andre relasjonar vurdert ut frå kva som tener meg. Å vere tru mot seg sjølv, medfører lett truløyse mot andre…

Rettane – og tapet
Så kan det synast paradoksalt at samtida vektlegg truskapen mot meg sjølv, samstundes som så mange ropar ”Kven er eg?”, både i populærkulturen sine ulike tekstar og blant folk flest. Nettopp her anar me imidlertid ein djup samanheng. I uvissa om eigen identitet er ein på stendig leit, og truskapen mot meg sjølv og mine rettar kan difor opplevast som det einaste sikre haldepunktet. Men dersom rettane mine styrer livet, mistar eg til slutt meg sjølv, seier Martinez - og syner til korleis det gjekk med Narcissos som forelska seg i sitt eige spegelbilete. Artisten Lilly Allen gir i The Fear eit sterkt apropos nettopp til det å føle at ein mister seg sjølv.

Truskap som nøkkel
Eit blikk på offentleg debatt syner samanhengen mellom den sekulære lekpredikanten sin profilerte bodskap og haldningar, opplevingar og meiningar i folket. Preikene når langt i vår medietid, og innhaldet utfordrar. Måtte me møte det i tråd med Pablo Martinez, som på bakgrunn av lang erfaring som psykiater og sjelesørgjar, gir fylgjande svar ut frå klassisk kristen tru:

Den sekulære trekanten må erstattast av ein bibelsk trekant der Gud dannar sentrum og truskap, kjærleik og tru utgjer hjørna. Kjelda til truskap er Gud sjølv, som er trufast mot sine løfte. Så skal vår truskap vise seg i ein trefaldig lojalitet: til Gud, til min neste og til meg sjølv. Kun i lys av denne trekanten kan mennesket djupast sett finne seg sjølv.

Så må ikkje preikene frå sekulære lekpredikantar ignorerast, men verte lytta til med kritisk merksemd for deretter å møtast med trygg forankring i ei bibelsk forståing av truskap, kjærleik og tru.

Margunn Serigstad Dahle
Damaris Norge/Mediehøgskolen Gimlekollen

Denne artikkelen ble først publisert under Kulturblikket i DagenMagazinet, mandag 8.juni 2009.